Sıkça Sorulan Sorular

Bireysel emeklilik sistemi, kişilerin aktif çalışma yaşamları süresince yaptıkları tasarrufları uzun vadeli yatırıma yönlendirerek emeklilik dönemlerinde, yaşam standartlarını koruyabilecekleri bir gelir elde etmelerini sağlayan özel bir emeklilik sistemidir. Kişiler bu sisteme gönüllü katılarak, sosyal güvenlik sisteminin sağladığı emeklilik gelirine ek bir gelir sağlayabilmektedir.

Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu 28 Mart 2001 tarihinde kabul edilmiş, 7 Nisan 2001 tarih ve 24366 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır. Kanun, yayımı tarihinden 6 ay sonra 7 Ekim 2001 tarihinde yürürlüğe girmiştir. 27 Ekim 2003 tarihinde emeklilik şirketleri faaliyete geçmiştir.

Gelişmiş tüm ülkelerde uygulanmakta olan bireysel emeklilik sisteminin amaçları özetle şu şekilde sıralanabilir:

• Bireylerin yaşlılıklarında kullanmaları amacıyla, güvenli bir şekilde tasarruf yapmalarını sağlamak,
• Bu tasarrufları teşvik etmek, yatırıma yönlendirmek ve düzenlemek,
• Emekli aylığı ve toptan geri ödeme yoluyla katılımcılara emeklilik dönemlerinde ek gelir sağlanarak, refah düzeylerini arttırmak,
• Ekonomiye kaynak yaratmak,
• İstihdamı arttırmak.

Hayır. Sistem gönüllü katılım esasına dayalı bir sistemdir.

Gelişmiş ülkelerde tasarrufların büyük bir kısmını, bireysel emeklilik yatırım fonları oluşturmaktadır. Ülke ekonomilerinin ihtiyaç duyduğu uzun vadeli kaynak ihtiyacını bu fonların karşıladığı görülmektedir. Türkiye'de bireysel emeklilik sisteminin kurulduğundan itibaren ilk 10 yılda yaklaşık 30 milyar TL fon yaratması ve bu süre içinde sisteme, yaklaşık 3,5 milyon katılımcının girmesi beklenmektedir.

Medeni haklarını kullanma ehliyetine sahip herkes Sosyal Güvenlik Kurumuna bağlı olsa da, olmasa da sisteme dahil olabilecektir.

Bireysel emeklilik sistemi; birikimlerin toplanması, değerlendirilmesi ve kişiye toplu para ya da maaş ödenmesi esasına dayanmaktadır. Bu sistem, Sosyal Güvenlik Kurumundaki mevcut olan sağlık hizmetleri veya diğer hizmetleri sunmamaktadır.

Hayır. Sosyal Güvenlik Kurumundaki haklar devam edecektir. Bu arada bireysel emeklilik sistemine katkı payı ödenip ikinci bir emeklilik geliri elde edilebilecektir.

Bireysel emeklilik sistemine giren katılımcının Sosyal Güvenlik Kurumundan çıkması söz konusu değildir. Bireysel emeklilik sistemi, zorunlu sosyal güvenlik sisteminin alternatifi değil, tamamlayıcısıdır.

Katılımcıların bireysel emeklilik sistemi içinde yer aldıkları süreyle, sosyal güvenlik sisteminde geçen sürenin ilişkisi bulunmamaktadır. Sosyal Güvenlik Kurumundaki emeklilik hakları, bireysel emeklilik hesabına aktarılamaz.

Emeklilik şirketleri; Hazine Müsteşarlığı, bağımsız dış denetçiler, şirket iç denetçileri tarafından prensipleri çok net olarak belirlenmiş esaslara uygun olarak denetim ve gözetim altında tutulmaktadır.

Bireysel Emeklilik Sistemi'nin güvenli ve etkin biçimde işletilmesini sağlamak, katılımcıların hak ve menfaatlerini korumak amacıyla emeklilik şirketlerinin faaliyetleri Hazine Müsteşarlığı'nın günlük gözetim ve denetimine tabidir. Hazine Müsteşarlığı bu görevin yürütülmesini teminen Emeklilik Gözetim Merkezini görevlendirmiştir.

Emeklilik yatırım fonları için de ayrıca denetim süreçleri tanımlanmıştır.

• Fonun faaliyetlerinin iç kontrol esas ve usullerine uygun olarak işleyişi, şirket iç denetçileri, tarafından,
• Fonun, portföy yöneticilerinin ve saklayıcının (Takasbank) Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu ile emeklilik ve yatırım fonlarının kuruluş ve faaliyetlerine ilişkin esaslar hakkında yönetmelik kapsamındaki faaliyetleri Sermaye Piyasası Kurulu tarafından,
• Fonun hesap ve işlemleri üçer aylık ve yıllık dönemler itibarıyla bağımsız dış denetçiler tarafından denetlenmektedir.

Bireysel Emeklilik Sistemi'nde ödenen katkı paylarıyla alınan emeklilik yatırım fonu varlıkları Takasbank'ta saklanmaktadır. Emeklilik şirketi varlıkları ile emeklilik yatırım fonu varlıkları ayrıdır. 4632 sayılı Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu 17. maddesi uyarınca "Fon mal varlıkları rehnedilemez, teminat gösterilemez, üçüncü şahıslar tarafından haczedilemez ve iflas masasına dahil edilemez."

Hayır, Bireysel Emeklilik Sistemi'nde vefat teminatı bulunmamaktadır. Katılımcının sözleşme süresi içinde vefat etmesi durumunda, sistemdeki tüm birikimler sözleşme üzerinde katılımcının tercih ettiği lehdarlara ya da kanuni varislerine ödenir.

Hayır. Çünkü bireysel emeklilik sistemi, uzun vadeli bir yatırım ve tasarruf sistemidir. Sistemden erken ayrılma durumunda, emeklilik hakkı kazanarak ayrılma durumuyla karşılaştırıldığında daha yüksek oranda stopaj kesintisi uygulanmaktadır. Ayrıca sözleşme kapsamında öngörülmüşse, katılımcının birikimlerinden giriş aidatının tahsil edilmemiş veya ertelenmiş bölümü indirilebilecektir.

Bireysel emeklilik sisteminde, yatırılan katkı payları katılımcıların tercih ettiği fonlarda değerlendirilmektedir. Bu fonlar türlerine göre; hisse senedi, devlet tahvili, kıymetli madenler vb. kıymetler içermektedir. Tercih edilen fonların içerdikleri varlıkların kazanç ya da kayıpları katılımcıların birikimlerini belirlemektedir. Örneğin, hisse senedi ağırlıklı bir emeklilik fonuna yatırım yapılması ve borsanın değer kaybetmesi durumunda, katılımcıların fonları da portföylerinde yer alan hisse senetlerine de bağlı olarak değer kaybedebilir. Bu da katılımcıların birikimlerine yansır. Ancak alınacak riski belirlemek her zaman katılımcıların elindedir. Katılımcılar güvenli yatırım için daha az getiriye razı olup daha az risk içeren fonlara ağırlık verebilir veya daha fazla risk alarak daha fazla getiri sağlama ihtimali olan fonları seçebilir.

Bireysel emeklilik sözleşmesi, katılımcının bireysel emeklilik sistemine girmesine, katkı paylarının ödenmesine ve fonlarda yatırıma yönlendirilmesine, birikimlerin bireysel emeklilik hesaplarında izlenmesine, yapılacak kesintilere, katılımcının sistemden ayrılmasına, emekli olmasına, katılımcı veya lehdarlarına yapılacak ödemelere ilişkin esasları düzenlemektedir. Ayrıca tarafların diğer hak ve yükümlülüklerini düzenleyen bir sözleşmedir.

Emeklilik sözleşmeleri, bireysel, gruba bağlı bireysel ve işveren grup emeklilik sözleşmeleri olarak üçe ayrılmaktadır.

• Bireysel emeklilik sözleşmesi: Bireysel emeklilik planına bağlı olarak şirket ile katılımcının taraf olarak yer aldığı bir sözleşmedir.
• Gruba bağlı bireysel emeklilik sözleşmesi: Grup emeklilik planına bağlı olarak şirket ile katılımcının taraf olarak yer aldığı bir sözleşmedir.
• İşveren grup emeklilik sözleşmesi: Grup emeklilik planına bağlı olarak şirket ile sponsor kuruluşun taraf olarak yer aldığı ve katılımcı lehine yapılan bir sözleşmedir.

Teklif formunun katılımcı tarafından imzalandığı tarihi takip eden otuzuncu günde yürürlüğe girer. İşveren grup emeklilik sözleşmelerinde, grubun yürürlük tarihinden sonra gruba dahil olan katılımcıların yürürlük tarihi, katılımcı ad ve hesabına ödenen katkı payının şirket hesaplarına intikal ettiği tarihtir.

Emeklilik sözleşmesinin yürürlük tarihi, katılımcının bireysel emeklilik sistemine giriş tarihi olarak kabul edilir.

Emeklilik şirketi, katılımcı adayının gelir düzeyine ve risk getiri profili formunda doldurduğu bilgilere uygun bir emeklilik planı ve fon dağılımı teklifini katılımcı adayına sunar.

Katılımcı, kendisine sunulan teklifi kabul etmesi durumunda, giriş bilgi formu ve teklif formunu doldurup imzalar. Şirket imzalı formların birer örneği ile tanıtım kılavuzunu katılımcıya verir.

• Giriş bilgi formu: Bireysel emeklilik sisteminin işleyişine ilişkin önemli hususlar hakkında katılımcıya bilgi vermek için hazırlanan ve içeriği Hazine Müsteşarlığınca belirlenmiş olan formdur.
• Teklif formu: Emeklilik planı, plan kapsamında sunulan fonlar, yapılan kesintiler, katkı payı tutarı ile emeklilik sözleşmesinin taraflarına ilişkin bilgileri içeren ve şirket hariç diğer taraflar ile bireysel emeklilik aracısı tarafından imzalanan formdur.
• Tanıtım kılavuzu: Bireysel emeklilik sistemine, şirkete, emeklilik planına, plan kapsamındaki fonlara ve tarafların hak ve yükümlülüklerine ilişkin bilgileri içeren kitapçıktır.

Şirket tarafından emeklilik sözleşmesi, yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 5 iş günü içerisinde katılımcıya gönderilir.

Evet. Aynı şirkette ya da farklı şirketlerde birden fazla emeklilik sözleşmesi alma imkanı bulunmaktadır.

Katılımcı istediği kişi / kişileri lehdar olarak tayin edebilmektedir. Lehdar / lehdarlar sözleşmede belirtilir. Lehdarın belirlenmemiş olması ve katılımcının vefatı halinde, birikimler katılımcının kanuni mirasçılarına ödenir.

Emeklilik sözleşmesi teklif formunun şirket tarafından kabul edilmemesi durumunda, yapılan tüm ödemeler hiçbir kesinti yapılmadan ve varsa fon gelirleri ile birlikte 7 iş günü içinde ödeyene iade edilecektir.

Katılımcı emeklilik sözleşmesi yürürlüğe girmeden önce cayma hakkına sahiptir. Cayma halinde yapılan tüm ödemeler hiçbir kesinti yapılmadan ve varsa fon gelirleri ile birlikte 7 iş günü içinde ödeyene iade edilecektir.

Katılımcının teklif formunu imzalanmasından itibaren 60 gün içinde hiç bir ödeme yapmamış olması ve emeklilik sözleşmesinde hüküm bulunması kaydıyla, şirket sözleşmeyi feshedilebilir. Bu durumda katılımcı bireysel emeklilik sistemine girmiş sayılmaz.

Giriş aidatı tutarı, teklif formunun imzalandığı tarihte geçerli aylık brüt asgari ücretin yarısını aşmayacak şekilde emeklilik şirketleri tarafından belirlenmektedir. Giriş aidatı tahsil edilip edilmeyeceği, edilecekse nasıl tahsil edileceği teklif formunda ve emeklilik sözleşmesinde açıkça belirtilmelidir.

Emeklilik şirketi, katılımcının sisteme ilk kez katılması sırasında ve yeni bir bireysel emeklilik hesabı açtırması halinde katılımcıdan giriş aidatı talep edebilir. Başka şirketten aktarım halinde ya da sözleşmede belirtilmediği hallerde giriş aidatı ödenmez. Giriş aidatı, katılımcıya verilecek formlarda açıkça belirtilir.

Şirket, planda belirtmek kaydıyla, giriş aidatını kişinin sisteme ilk girdiğinde peşin ve bir kerede tahsil edilebileceği gibi, bir yılı aşmamak üzere taksitle tahsil edilebilir veya beş yılı aşmamak kaydıyla erteleyebilir. Planın özelliklerine göre, belirtilen üç tip tahsilat yönteminin herhangi ikisinin veya üçünün bir arada olması da mümkündür.

Giriş aidatının tahsilatının ertelenmesi halinde, ilgili tutar katılımcının başka bir şirkete aktarımda bulunması veya sistemden ayrılması durumunda katılımcının birikimlerinden indirilebilir.

Giriş aidatı emeklilik sözleşmesinde peşin, azami bir yıllık süre içinde taksitler halinde veya beş yılı aşmamak kaydıyla ertelenmiş olarak belirlenebilir. Katılımcının sistemden ayrılmak istemesi veya birikimlerini başka bir şirkete aktarmak istemesi halinde ödenen giriş aidatının katılımcıya iadesi söz konusu değildir.

Asgari katkı payı tutarı belirli sınırlamalar dahilinde emeklilik şirketi tarafından belirlenir. Katılımcı asgari katkı payı tutarı altında kalmamak koşuluyla, ödeyebileceği katkı payını kendisi belirler.

Asgari katkı payı tutarı, hedef kitlenin gelir durumu ile emeklilik planının yönetim ve fon işletim giderleri dikkate alınarak belirlenir. Asgari katkı payı aylık brüt asgari ücretin %5’inden az olamaz. İşveren grup emeklilik sözleşmesine göre ödenen katkı paylarında bu sınırlama uygulanmaz.

Asgari katkı payları, emeklilik şirketleri ve bir şirketin planları arasında farklı tutarlarda olabilmektedir. Şirketlerin mevcut planları için geçerli olan asgari katkı payı tutarlarını öğrenmek için, şirketlerden bilgi alınmalıdır.

Ödenen katkı payları, şirket hesaplarına intikalini takip eden en geç ikinci iş gününde katılımcı tarafından belirlenen fonlar için gerekli talimatlar verilerek yatırıma yönlendirilmektedir.

Emeklilik sözleşmesinin yürürlük tarihinden önce şirket hesabına intikal eden ve emeklilik sözleşmesi yürürlüğe girdikten sonra katkı payı olarak değerlendirilecek ödemeler şirket hesabına intikali takip eden en geç ikinci iş gününde önceden tanımlanmış ve Hazine Müsteşarlığına bildirilmiş bir para piyasası fonunda değerlendirilecektir.

Şirket, bir blokaj süresi tanımlayarak ödemelerin blokaj süresi sonunda katkı payı olarak şirket hesaplarına intikali koşulunu koyabilmektedir. Bu koşulun olması durumunda, ödenen katkı payı, ilgili blokaj süresi sonunda yatırıma yönlendirilmektedir. Şirketlerin blokaj süreleri, bankalarla yapmış oldukları sözleşmelere göre farklılık gösterebilmektedir.

Katılımcı, dilediği her zaman bireysel emeklilik hesabına düzenli katkı payı dışında da ödeme yapabilmektedir.

Emeklilik sözleşmesine göre ödenmesi gereken katkı payını aşan ödemeler, ödeme tarihinden itibaren on iki aylık dönemde ödenmesi gereken katkı paylarından mahsup edilebilmekte veya katılımcının yazılı olarak talep etmesi halinde ödeme tarihinden önceki on iki aylık döneme ait ödenmemiş katkı paylarına mahsup edilebilmektedir.

Katılımcıların ödeyecekleri katkı payları emeklilik şirketlerinin kurmuş oldukları fonlarda değerlendirilecektir. Fon portföyüne alınabilecek para ve sermaye piyasası araçları şunlardır;

• Nakit, vadeli-vadesiz mevduat
• Borçlanma araçları (ters repo dahil) ile hisse senetleri
• Kıymetli madenlere ve gayrimenkule dayalı varlıklar
• Repo işlemleri
• Vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri
• Borsa para piyasası işlemleri
• Yatırım fonu katılma belgeleri
• Kurulca uygun görülen ve kamuya ilan edilen diğer para ve sermaye piyasası araçları.

Sisteme girerken sözleşmeye ilişkin kesintiler hakkında teklif formunda ve sözleşmede bilgilendirme yapılmaktadır. Yapılabilecek kesintiler ve azami tutarları şu şekildedir:

• Katkı payları üzerinden %8 oranını aşmamak kaydıyla yönetim gideri kesintisi,
• Fonun net varlık değeri üzerinden hesaplanan, azami günlük yüzbinde on oranında fon işletim gideri kesintisi,
• Bir yıldan fazla ödemeye ara verme durumunda, bireysel emeklilik hesabına ilişkin olarak emeklilik gözetim merkezine ve saklayıcı kuruluşa şirket tarafından ödenen sabit giderleri aşmayacak şekilde belirlenmiş ara verme kesintisi.

Evet. Katkı payını katılımcı adına katılımcı dışında birisi de ödeyebilmektedir.

Katkı payları sözleşmelerde belirtilen ödeme araçları ile yapılabilmektedir. Havale, banka şubesine verilen hesaptan otomatik ödeme talimatı, kredi kartı gibi araçlar sıklıkla kullanılmaktadır.

Katılımcı, bireysel emeklilik sistemine giriş tarihinden itibaren en az on yıl sistemde bulunmak ve on yıl süreyle katkı payı ödemek koşuluyla 56 yaşını tamamladıktan sonra emekliliğe hak kazabilmektedir.

Düzenli katkı payının üzerinde yapılan ödemeler, ödeme tarihinden itibaren en fazla on iki aylık dönemde ödenmesi gereken katkı payı olarak değerlendirilmektedir.

Katılımcı, fon dağılım oranlarını; değişiklik talebinde bulunduğu tarihten itibaren ödeyeceği katkı payı tutarlarını, bireysel emeklilik hesabındaki birikimlerini, bireysel emeklilik hesabındaki birikimleri ile değişiklik talebinde bulunduğu tarihten itibaren ödeyeceği katkı payı tutarlarını kapsamak üzere yılda azami 6 kez yeniden belirleyebilir.

Bireysel emeklilik aracılarının giriş aidatı ve katkı payı tahsil etme yetkileri bulunmamaktadır.

Emeklilik sözleşmesine göre ödenmesi öngörülen katkı payının vadesinde ödenmemesi veya öngörülen katkı payı tutarından daha az bir ödeme yapılması halinde katılımcı ödemeye ara vermiş kabul edilir.

Ödemeye ara verme durumu, ödemenin yapılmadığı tarihte başlar ve katkı payı ödenmeye başlandığı tarihte sona erer.

Bir yıl boyunca düzenli katkı payının altında ödeme yapılması veya hiç ödeme yapılmaması durumunda şirket, emeklilik planında belirtilmesi kaydıyla bazı sabit giderlerine karşılık gelen bir tutarı katılımcının birikimlerinden indirebilir.

Ancak katkı payı ödenmeyen süre emekliliğe hak kazanılması için gereken sürenin hesabında dikkate alınmaz.

Katkı payı ödemeye ara verilmesi halinde de birikimler; katılımcının seçmiş olduğu emeklilik yatırım fonlarında değerlendirilmeye devam eder.

Plan tercihi yapılırken plan dahilindeki asgari katkı payı tutarı, giriş aidatı tutarı ve ödeme şekli, uygulanan yönetim gideri kesintisi, plan kapsamında sunulan veya tercih edilen fonların performansları ve fon işletim gideri kesintileri değerlendirilmelidir.

Ayrıca katılımcılar plan dahilinde sunulan fonların kendi yatırım stratejisiyle uyuşup uyuşmadığını, emeklilik şirketinin standart hizmetler dışında plan kapsamında ek hizmetler sunup sunmadığını, kredi kartı ile ödeme yapılması durumunda emeklilik şirketinin kredi kartına uygulayacağı blokaj süresini öğrenmelidirler.

Bireysel emeklilik sözleşmesinde sözleşmeden doğan haklar kural olarak katılımcı tarafından kullanılır. Fon dağılımı değişikliği, emeklilik planı değişikliği ve birikimlerin aktarımı haklarının, katılımcı ad ve hesabına katkı payı ödeyen kişi tarafından kullanılması kararlaştırılabilir. İşveren grup emeklilik sözleşmesi ve gruba bağlı bireysel emeklilik sözleşmelerinde hakların kullanımı için farklı hükümler bulunmaktadır.

Katılımcı emeklilik planını bir yılda azami 4 kez değiştirebilmektedir. Bu yöndeki değişiklik talebinin, değişikliğin yapılması istenen tarihten en az 2 iş günü önce şirkete yazılı olarak yapılması gerekmektedir. Yeni emeklilik planına değişiklik tarihi itibarıyla geçiş yapılır ve katılımcıya 5 iş günü içinde yeni emeklilik sözleşmesi gönderilir. İşveren grup emeklilik sözleşmesinde, gruba dahil olan katılımcılara işveren grup emeklilik sertifikası gönderilir.

Sözleşmenin yürürlük tarihinden itibaren en az bir yıl sonra birikimlerin başka bir şirkete aktarılabilmesi mümkündür.

Katılımcı, mevcut şirketindeki emeklilik sözleşmesinin yürürlük tarihinden itibaren en az bir yıl geçtikten sonra bireysel emeklilik hesabındaki birikimlerinin başka bir emeklilik şirketine aktarılmasını talep edebilir.

Başka bir emeklilik şirketine aktarım durumunda, aktarım yapılacak şirkete giriş aidatı ödenmesi gerekmemektedir. Ancak katılımcının mevcut sözleşmesinde giriş aidatı taksitlendirilmiş ve/veya ertelenmiş ise, bireysel emeklilik sisteminden ayrılma veya başka bir şirkete aktarım durumunda, sözleşmesinin bulunduğu şirket giriş aidatının ödenmemiş kısmını katılımcının bireysel emeklilik hesabındaki birikimlerinden indirebilecektir.

Hayır. Blokaj süresi dolmayan katkı payı ödemeleri ile ilgili provizyonlar iptal edilecektir.

Aktarım yapmadan önce ileriye yönelik olarak yapılan ödemeler birikimlerle birlikte aktarılacaktır. Ancak bu ödemeler emekliliğe hak kazanılmasına ilişkin süre hesabında dikkate alınmayacaktır.

Şirket, giriş aidatı borcunu tahsil edene kadar aktarım veya hesap birleştirme talebini yerine getirmeyebilir. Bu durumda şirket katılımcıya aktarımın gerçekleştirilemeyeceğini yazılı olarak bildirir.

Katılımcı bireysel emeklilik sözleşmelerini ilgili planda belirtilen düzenlemeler kapsamında başka bireysel emeklilik sözleşmeleri ile birleştirebilir. Ancak, bireysel veya gruba bağlı bireysel emeklilik sözleşmesi çerçevesinde açılmış olan bir hesaptaki birikimler işveren grup emeklilik sözleşmesi çerçevesinde açılacak bir hesaba aktarılamaz.

Gruba bağlı bireysel emeklilik sözleşmesi çerçevesinde açılacak bir hesaba aktarımda bulunabilmesi ancak ilgili emeklilik planına katılım için gerekli şartların taşınması ile mümkündür.

İşveren grup emeklilik sözleşmesine göre açılmış olan hesaplardaki birikimler işveren grup emeklilik sözleşmesi çerçevesinde açılacak hesaplara aktarılabilir.

Bireysel emeklilik sözleşmesi ve hesaptaki birikimleri başka birine devretmek mümkün değildir.

Birikimlerde kısmi aktarım söz konusu değildir, aktarım ancak birikimlerin tamamını kapsayacak şekilde yapılabilir.

Evet. Aynı veya farklı şirketlerdeki hesapların birleştirilebilmesi mümkündür.

Farklı şirketlerde açılan hesapların birleştirilebilmesi için birleşme sonucunda kapanan hesabın bağlı olduğu emeklilik sözleşmesinin ilgili şirkette en az bir yıl kalmış olması gerekir.

Sözleşmeler kapsamında ertelenmiş ya da henüz tamamı ödenmemiş giriş aidatı bulunuyorsa, aynı şirkette yapılacak hesap birleştirme işlemlerinde birleştirme işlemi sonrası giriş aidatının alınmasına ilişkin esaslar emeklilik planlarında tanımlandığı üzere uygulanır. Farklı şirketlerdeki hesapların birleştirilmesi birikimlerin aktarımı için belirlenen şartlara ve usule göre yapılacaktır.

Hesap birleştirme işlemi sonrasında lehdar, sözleşmesi devam eden birleştirilen hesap çerçevesinde tanımlı lehdar olacaktır.

Hesap birleştirme işlemi sonucunda yeni emeklilik sözleşmesi düzenlenmez.

Birleştirilen hesapların daha sonra ayrıştırılması mümkün değildir.

Hesap birleştirme ile fon dağılımı değişikliği ve plan değişikliği hakları birleştirilemez. Bu hakların kullanımına ilişkin sınırlamalarda birleştirme sonrası devam eden sözleşme kapsamında kullanılmamış olan haklar dikkate alınır.

Hesapların birleştirilmesinde yürürlük tarihi eski olan emeklilik sözleşmesi, bireysel emeklilik sistemine giriş tarihinin belirlenmesinde esas alınacaktır.

Sistemden ayrılmak için sözleşmenin bulunduğu şirkete başvurmak gerekmektedir. Şirket, kendisine yapılan başvuru üzerine, ayrılma bilgi formu ve hesap özetini katılımcının tanımlı elektronik posta adresine, faksına veya posta adresine 2 iş günü içinde gönderir. Katılımcının ayrılma talep formunu imzalayarak şirkete göndermesi halinde, bireysel emeklilik hesabındaki birikimler yasal kesintiler yapılarak formun şirkete ulaştığı tarihten itibaren 7 iş günü içinde katılımcıya ödenecektir.

Bireysel emeklilik hesabındaki fon paylarından, katılımcının sistemde bulunduğu ay sayısı ile asgari ücret tutarının çarpımına karşılık gelen birikim tutarı haczedilemez, rehnedilemez, iflas masasına dahil edilemez. İlgili hesabın yapılması sırasında rehin, haciz veya iflas tarihinde geçerli olan brüt asgari ücret tutarı esas alınır. Sistemde 36 aydır bulunmakta olan bir katılımcının 30.000 TL'lik birikime ulaştığı, haciz tarihinde aylık brüt asgari ücretin 796,50 TL olduğu varsayıldığında, bu katılımcının birikimlerinin 28.674 TL’lik (36 * 796,50 TL) bölümü haczedilemeyecektir.

Bireysel emeklilik sisteminden emekli olanlara yapılan yıllık gelir sigortası ödemelerinin aylık ödemeye isabet eden miktarının nafaka borçları hariç olmak üzere asgari ücret tutarına kadar olan kısmı haczedilemez, rehnedilemez, iflas masasına dahil edilemez. İlgili hesabın yapılması sırasında rehin, haciz veya iflas tarihinde geçerli olan brüt asgari ücret tutarı esas alınır. Bireysel emeklilik sisteminden emekli olan bir kişinin yıllık gelir sigortasından aylık 1.000 TL almakta olduğu, haciz tarihinde aylık brüt asgari ücretin 796,50 TL olduğu varsayıldığında, aylık olarak ödenen 1.000 TL’nin, 796,50 TL’si hacze konu edilemeyecektir.

Haczedilemeyecek tutar, katılımcının tüm hesaplarındaki toplam birikimi üzerinden hesaplanacaktır.

Emeklilik şirketi, yıllık hesap bildirim cetveli ile birlikte emeklilik planındaki yönetim ve fon işletim gideri kesintilerine, fon unvanlarına, asgari katkı payı tutarına ve benzeri mahiyetteki değişikliklere ilişkin bilgi notunu katılımcıların tanımlı elektronik posta adresine veya faksına, bunlar yoksa posta adresine hesap dönemlerini takip eden on iş günü içinde, göndermekle yükümlüdür. Ayrıca katılımcılar herhangi bir zamanda birikimlerinin tutarını öğrenmek istemeleri halinde o günün fon değerlerini emeklilik şirketinin çağrı merkezi, Internet sitesi veya Takasbank´dan öğrenebilecektir.

Emeklilik yatırım fonu, emeklilik için ödenen katkı paylarının yatırıma yönlendirildiği bir yatırım fonudur. Emeklilik şirketleri tarafından kurulur. Portföy yönetim şirketlerince yönetilir.

Yatırım fonlarında çeşitli yatırım araçları ağırlıklı olarak bulunabilir. Örneğin fonun %80'inden fazlası kamu borçlanma araçlarından oluşuyorsa kamu borçlanma araçları fonu, likit yatırım araçlarından oluşuyorsa likit fon olarak adlandırılır.

Bu fonlar bireysel emeklilik sistemine ödenen katkı paylarının değerlendirilmesi için ve işletilmesi amacıyla özel olarak kurulur. Sadece bireysel emeklilik sistemine giren kişiler tarafından satın alınabilir. Fon işletim gideri kesintisi oranı diğer yatırım fonlarına göre daha düşüktür. Emeklilik yatırım fonlarının elde etmiş olduğu kazançlara stopaj uygulanmamaktadır. Daha uzun vadeli yatırım stratejileri ile yönetilmektedir.

Fonun pay değeri, net varlık değerinin dolaşımdaki pay sayısına bölünmesiyle elde edilir.

Hayır, tercih edilen fonlara herhangi bir asgari ve azami sınır olmaksızın yatırım yapılabilir. Bununla beraber, emeklilik planlarında hedef kitledeki katılımcıların risk-getiri beklentileri doğrultusunda fon ve yatırım sınırlamaları bulunabilir.

Fonlar, bireysel katılımcılara yönelik olarak bireysel emeklilik yatırım fonu ve fon paylarının emeklilik sözleşmesinde tanımlanmış katılımcı, kişi ya da gruplara tahsis edildiği grup emeklilik yatırım fonu şeklinde kurulabilir. Grup emeklilik yatırım fonları; işyeri veya belirli meslek grupları bazında, sektörel bazda ve Sermaye Piyasası Kurulunca uygun görülmek koşulu ile fon paylarının belirli kişi ya da gruplara tahsis edilmesi suretiyle oluşturulabilir.

Katılımcı bireysel emeklilik hesaplarındaki birikimlerin ve ödediği katkı paylarının fonlar arasındaki dağılım oranlarını veya tutarlarını yılda en fazla 6 kez değiştirebilir. Bu yöndeki değişiklik talebinin değişikliğin yapılması istenen tarihten en az 2 iş günü önce şirkete yazılı olarak bildirilmesi gerekmektedir.

Sistemde herhangi bir getiri garantisi verilmemektedir. Katılımcılar, emeklilik şirketi tarafından sunulan değişik risk ve getiri düzeyine sahip emeklilik yatırım fonları arasından kendi risk profiline en uygun olabilecek fonlara kendi kararları doğrultusunda yatırım yapabilmektedirler.

Bireysel emeklilik sisteminin şeffaf yapısı nedeniyle katılımcılar emeklilik şirketlerine ve Takasbank’a günlük olarak ulaşıp hesapları hakkında bilgi alabilmektedir.

Fon portföyü, portföy yöneticileri tarafından yönetilmektedir. Portföy yöneticileri, fon portföyünü, Kanun, 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu, fon içtüzüğü, emeklilik sözleşmesi, izahname, portföy yönetim sözleşmesi ve ilgili mevzuat hükümlerine göre yönetmekle yükümlüdür.

Ücretli çalışanlar, katkı payının ödendiği dönemdeki brüt ücretin %10'u ve brüt asgari ücretin yıllık tutarını aşmamak kaydıyla ödedikleri katkı paylarını gelir vergisi matrahından indirilebilmektedir.

Beyana tabi gelir vergisi mükellefleri de ödedikleri katkı paylarını, beyan edilen gelirin %10'unu ve asgari ücretin yıllık tutarını aşmamak kaydıyla gelir vergisi matrahından indirim konusu yapabilmektedir.

Katılımcılar eşleri adına yaptıkları katkı payı ödemelerini kendi vergi matrahlarında indirim konusu yapabilmektedir.

Katılımcıdan alınan giriş aidatı vergi matrahının tespitinde indirim konusu yapılamaz.

Katkı payı ödemeleri, katkı payının ödendiği dönemdeki brüt ücretin %10’u ve brüt asgari ücretin yıllık tutarını aşmamak kaydıyla, emeklilik şirketi tarafından verilecek tahsilat makbuzlarıyla veya ödeyenin ad-soyad, ödeme dönemi, ödenen katkı payı tutarı, ödeme yapılan emeklilik şirketinin unvanı ve ödemenin türüne (bireysel emeklilik katkı payı) ait bilgilerin yer alması halinde banka dekontları, otomatik para çekme makinesi makbuzları, kredi kartı ekstreleri ve posta çeklerini kullanarak vergi matrahının tespitinde indirim konusu yapılabilir.

Katkı payları, ilgili olduğu dönemde vergi matrahından indirim konusu yapılmazsa daha sonra indirim konusu yapılamamaktadır. Yıllık beyannamede indirim konusu yapılacak ise katkı payının, beyannamenin ilgili olduğu yıl ile, ücretlere ilişkin yapılacak indirimde ise, prim veya katkı payının, ücretin ilgili olduğu ay ile ilişkili olması gerekmektedir.

Belirlenmiş sınırlar üzerinde katkı payı ödemesi yapıldıysa oran ve tutar yönünden sınırlamalar nedeniyle vergi matrahından indirilemeyen kısım daha sonraki dönemlerde de indirilemeyecektir. Geçmiş döneme ilişkin yapılan katkı payı ödemeleri ödemenin ilgili olduğu dönemin matrahının tespitinde indirim konusu yapılamaz. Ancak eğer ödemeler geçmiş dönem, cari dönem veya ileri dönemleri de içeriyorsa, geçmiş dönemlere ilişkin katkı payı tutarı ilgili olduğu kalan aylarda indirim konusu yapılabilir.

Bireysel emeklilik sisteminde vergi avantajı, sözleşme bazında değil, ödenilen katkı payı tutarı esas alınarak hesaplanmaktadır. Bu kapsamda katılımcının tüm emeklilik sözleşmelerine ödemiş olduğu katkı payları, elde edilen ücretin/beyan edilen gelirin %10’u ve brüt asgari ücretin yıllık tutarı sınırlamaları dikkate alınarak indirim konusu yapılabilir.

Katılımcı, bireysel emeklilik sistemine giriş tarihinden itibaren en az 10 yıl sistemde bulunma ve 10 yıl süreyle katkı payı ödeme koşulu ile 56 yaşını tamamladıktan sonra emekliliğe hak kazanır.

Şirket, katılımcının başvuru üzerine, en geç 5 iş günü içerisinde emeklilik bilgi formunu ve hesap özetini katılımcının elektronik posta adresine veya faksına, bunlar da yoksa posta adresine gönderecektir.

Katılımcı, emeklilik bilgi formundaki seçeneklere göre emeklilik tercihini yazılı olarak şirkete bildirecektir.

Katılımcının aynı şirkette veya farklı şirketlerde birden fazla emeklilik sözleşmesi varsa, tüm emeklilik sözleşmelerinden emekliliğe hak kazanabilmesi için, en az bir emeklilik sözleşmesinden emekliliğe hak kazanmış olması yeterlidir.

Katılımcının, bütün sözleşmelerinden emekliliğe hak kazanabilmesi için, bir sözleşmesinden emeklilik hakkını kullanmak üzere şirketinden talepte bulunurken, diğer sözleşmeleri içinde bu hakkı kullanmak istediğini şirketine bildirmesi gerekmektedir. Aksi takdirde, diğer sözleşmeler kendi koşullarına göre değerlendirilmeye tabi tutulacak ve her biri için ayrı ayrı 10 yıl katkı payı ödeme ve 56 yaşını tamamlama koşulu aranacaktır.

Evet. Katılımcı emeklilik hakkını ileri bir tarihte kullanmak için erteleyebilir.

Emekliliğe hak kazandıktan sonra katılımcılar,

• Birikimlerinin tamamını bir defada alıp sistemden ayrılabilirler.
• Birikimlerinin bir kısmını alarak kalanını veya tümünü programlı geri ödeme şeklinde emeklilik şirketlerinden alabilirler.
• Birikimlerinin bir kısmını alarak kalanını veya tümünü yıllık gelir sigortasına aktarabilir ve yıllık gelir sigortası sözleşmesi çerçevesinde ömür boyu maaş şeklinde veya belirli bir süre boyunca maaş şeklinde almayı tercih edebilirler.

Birikimlerini kısmen almak isteyen katılımcının, hazırlanacak bir program çerçevesinde bireysel emeklilik hesabındaki birikimleri kısım kısım geri almasıdır.

Programlı geri ödemeyi tercih etmesi durumunda, katılımcı;

• İlgili hesaba katkı payı ödeyemez
• Hesap birleştirmesi yapamaz.
• Ödeme dönemlerini ve ödeme tutarını yılda en fazla 2 kez değiştirebilir.
• Fon dağılımını değiştirebilir.
• Şirketler arası aktarım hakkını kullanabilir.
• Birikimlerinin tamamını istediği anda alarak sistemden ayrılabilir.

Yıllık gelir sigortası, toplu veya belirli süreler içinde yapılan katkılara göre, hemen veya belli bir süre sonra başlayan, sigortalıya veya bildirdiği lehdarına ömür boyu veya belirli süreler için yapılan ödemeleri düzenleyen sözleşmedir. Yıllık gelir sigortası sözleşmesine göre belirlenen emeklilik maaşı; aylık, üç aylık, altı aylık veya yıllık olarak ödenebilir. Yıllık gelir sigortası sözleşmelerinde, yıllık gelir sigortası genel şartları çerçevesinde ilgili şirketin üstlenmiş olduğu rizikonun, tazminat yükümlülüğünün türü ve kapsamının, tarafların hak ve yükümlülüklerinin, ödeme dönemlerinin, sözleşme süresi ve sözleşmeyi sona erdiren hallerin ve ilgili diğer hususların belirtilmesi zorunludur.

Katılımcının emekliliğe hak kazanmadan vefat etmesi halinde, birikimleri sözleşmede belirttiği lehdara/lehdarlara, lehdar tanımlanmamışsa kanuni mirasçılarına ödenir. Katılımcının vefatı durumunda varsa katılımcıya ait giriş aidatı borcu, katılımcının lehdar veya hak sahiplerine yapılacak ödeme sırasında, katılımcının bireysel emeklilik hesabındaki birikimlerinden indirilebilir.

Katılımcı bireysel emeklilik sisteminden istediği zaman ayrılabilir. Ancak bu durumda emekli olmanın getirdiği avantajlardan yararlanamayacaktır.

10 yıl boyunca katkı payı ödemeden sistemden ayrılan katılımcının birikimleri üzerinden %15, 10 yıl boyunca katkı payı ödemekle beraber sistemden emeklilik hakkı kazanmadan ayrılan katılımcının birikimleri üzerinden %10 stopaj kesintisi yapılır.

Sistemden emeklilik hakkı kazandıktan sonra ayrılan katılımcıdan %3,75 stopaj kesintisi dışında vergi alınmamaktadır.

Birikimli hayat sigortalarından bireysel emeklilik sistemine aktarım işlemleri, Kanunun yürürlük tarihinden itibaren beş yıllık sürenin sonu olan 7 Ekim 2006 tarihinde sona ermiştir.

Birikimli hayat sigortalarından bireysel emeklilik planlarına aktarım sonrasında katılımcının emekli olabilmesi için, bireysel emeklilik mevzuatında emekli olma ile ilgili koşullarını (asgari on yıl katkı payının ödenmiş ve 56 yaş tamamlanmış olması) sağlamış olsa dahi bireysel emeklilik sisteminde en az üç yıl kalmış olması ve bu döneme ilişkin, dahil olduğu emeklilik planındaki asgari katkı payını ödemiş olması gerekir.